Chết (maraṇa) là sự kết
thúc một mạng sống, sự chấm dứt mạng căn của một chúng sanh.
Chết là đề mục mà hành giả suy niệm ở đây nên lấy tình trạng chết
của đời sống con người, như vậy mới dễ động tâm hơn là nghĩ về cái chết của chư
thiên, phạm thiên v.v...
Phải niệm chết với tác ý trí tuệ, nghĩa là không nên tưởng đến cái
chết của người quá thân thương, vì sầu ưu sẽ sanh khởi, cũng không nên tưởng
đến cái chết của một người mình ghét, bởi vì sẽ khởi niềm hoan hỷ. Hành giả nên
tác ý đến cái chết của một người mà mình biết được họ sống tràn đầy hạnh phúc
hoặc có nhiều uy quyền ... tưởng nghĩ như vậy sẽ có một ý thức khẩn trương với
chánh niệm và trí tuệ, để rồi hành giả có thể niệm chết như là một phương tiện
chính đáng tu tập.
Cách tu tập: Một người muốn tu tập
pháp quán niệm này, hãy đi đến chỗ độc cư và ngồi lại hoặc kinh hành rồi tác ý
với trí tuệ như sau:
"Maraṇantaṃ jīvitaṃ, mạng sống chấm dứt bằng sự chết ... Marananantaṃ jīvitaṃ, mạng sống chấm dứt bằng sự chết ..."
Niệm như vậy một lúc, hành giả khởi tâm suy nghĩ đến một trong tám
sự kiện này:
Suy nghĩ sự chết như một tên sát nhân xuất hiện. Hành giả suy nghĩ
thấy mạng sống bị sự chết đe dọa, ví như có kẻ sát nhân đang cầm khí giới xuất
hiện và chuẩn bị giết chết mình. Quả thật, mạng sống rất mỏng manh. Đó là cách
nghĩ thứ nhất.
Suy nghĩ sự chết là một cuộc thất bại thảm hại. Hành giả suy nghĩ
thấy người sống trong đời dù có thành công trong sự nghiệp, địa vị, hạnh phúc
nhưng chắc chắn phải sụp đổ vì cái chết. Đó là cách nghĩ thứ hai.
Suy nghĩ sự chết bằng cách so sánh kết luận. Hành giả suy nghĩ đến
sự chết của những người có danh vọng lớn, người có đại phước, người dũng mãnh,
bậc đại thần thông, bậc đại trí tuệ, bậc Độc Giác, bậc Chánh Đẳng Giác. Những
bậc ấy mà cũng phải chết, thì sao ta thoát khỏi sự chết được. Đó là cách nghĩ
thứ ba.
Suy nghĩ sự chết theo cách ghi nhận thân này là chỗ cộng trú của
nhiều sinh vật. Hành giả suy xét trong thân này có tám mươi loại ký sinh trùng;
thân thể là chỗ sanh ra của chúng, là chỗ ở của chúng, là nghĩa địa của chúng,
thân này phải san sẻ cho chúng, khi chúng nổi loạn thì thân sẽ cảm thọ thống
khổ và có thể đi đến chết được. Đó là cách nghĩ thứ tư.
Suy nghĩ sự chết theo cách xét mạng sống mỏng manh. Hành giả suy
xét rằng mạng sống này chỉ dựa vào hơi thở, khi còn hơi thở ra thở vào thì mạng
sống còn; nếu hơi thở có ra mà không có vào, hoặc có hơi thở vào mà không có ra
thì chết. Đó là cách nghĩ thứ năm.
